خانه ι دانشگاه ι ورود اعضاء  English

 

ديابت

ديابت نوعي بيماري است كه در آن مقدار قند خون فرد مبتلا به طور مداوم زياد است و علت آن اين است كه يا لوزالمعده قادر نيست به مقدار كافي انسولين ترشح كند و يا سلول هاي بدن نمي توانند به انسولين ترشح شده پاسخ دهند و قند خون را مصرف نمايند .

انسولين

هورموني است كه توسط لوزالمعده  (پانكراس ) در بدن توليد مي شود وباعث مي شود قند يا به عبارتي انرژي حاصل از مصرف غذاها در بدن مورد استفاده قرار گيرد. انسولين همانند كليدي است كه در سلول را باز  مي كند تا قند وارد سلول شده و به مصرف سلول برسد و انرژي در بدن توليد گردد.

علايم ديابت

ديابت غالبا يك بيماري بي سر و صدا است . اين امكان هم وجود دارد كه در برخي بيماران علايم زير را ايجاد نمايد : پرخوري ،  پرنوشي ، پرادراري ، كاهش وزن ، احساس خستگي و بي حالي ، ضعف و كاهش نيروي جسمي ، تغییرات ناگهانی در وضعیت بینایی ، گزگز و بی حسی دست و پاها ، خشکی پوست و ترمیم و بهبود کند زخم های بدن و عفونت هاي عود كننده

خطرات ناشي از افزايش قند خون

علاوه بر بروز علايم افزايش قند خون ، بالا بودن قند خون به طور مستمر و طي ساليان متمادي بااثر بر عروق كوچك و اعصاب ، باعث بروز عوارض ديررس ديابت در چشم ها ، كليه ها و پاها خواهد شد.  با حفظ قند خون در حد نزديك به طبيعي مي توان از بروز اين عوارض پيشگيري كرد .

طبقه بندی دیابت:

·         دیابت نوع یک (قبلا دیابت وابسته به انسولین نامیده می شد.)

·         دیابت نوع دو ( قبلا دیابت غیر وابسته به انسولین نامیده می شد.)

·         دیابت حاملگی

·         دیابت همراه با اختلالات دیگر( ديابت ناشي از داروها ، عوارض جراحي ، سوء تغذيه ، عفونت و ... )

دیابت نوع یک

ویژگی بارز این نوع دیابت بروز ناگهانی و حاد آن می باشدکه اغلب قبل از سی سالگی اتفاق می افتد.بيماران مبتلا به ديابت نوع 1 اغلب لاغرند و معمولا در گروه سني كودكان ، نوجوانان و جوانان هستند . ولي ممكن است بيماري در هر سني شروع شود .در بدن اين افراد، يا اصلا انسولين ساخته نمي شود و يا به مقدار بسيار ناچيز توليد مي شود و براي جبران كمبود آن بايد انسولين به بدن بيمار تزريق شود. اين گروه حدودا 15 10 درصد بيماران ديابتي را تشكيل مي دهند .

دیابت نوع دوم

در دیابت نوع دوم حساسیت سلول ها نسبت به انسولین کم شده ( به این وضعیت افزایش مقاومت نسبت به انسولین نیز گفته می شود) و نقص در عملکرد سلول های بتا موجب کاهش تولید انسولین می گردد. این نوع دیابت در ابتدا فقط با کمک رژیم غذایی و كاهش وزن درمان می شود. اگر با ادامه درمان همچنان قند خون فرد بالا باشد در آن صورت از داروهای پایین آورنده قند خون خوراکی بعنوان مکمل های درمانی استفاده می گردد. در برخی از بیماران داروهای خوراکی موثر واقع نشده و حتما می بایست از انسولین بصورت تزریقی استفاده شود.

علایمی که برخی از بیماران مبتلا به دیابت نوع دو تجربه می کنند شامل خستگی ، بیقراری، پرادراري، پرنوشي، تاخیر در التیام زخم، عفونت های واژینال و تاری دید می باشد.

اغلب اين بيماران چاق و در سنين بالا هستند . مبتلايان به ديابت نوع 2 ، 90 85 درصد بيماران ديابتي را تشكيل مي دهند .

*عوامل خطرساز  ديابت نوع 2

*چاقي                                                   *سن بالاي 40 سال

*سابقه ديابت بارداري                            *فشار خون بالا

*وجود سابقه خانوادگي ديابت                *افزايش چربي هاي خون

 

 

دیابت حاملگی

دیابت حاملگی به هر درجه ای از عدم تحمل گلوکز در طی حاملگی گفته می شود. هایپر گلایسمی دوران بارداری به علت ترشح هورمون های جفتی است که سبب مقاومت به انسولین می گردد. توصیه می شود زنان باردار از نظر ابتلا به دیابت حاملگی در هفته های 24 تا 28 بارداری غربالگری شوند. ( اين غربالگري - بيماريابي -  از طريق اندازه گيري قند خون مدتي بعد از خوردن مقداري گلوكز -  نوعي قند- انجام مي شود. )

هدف در درمان دیابت حاملگی  رسیدن سطح قند خون به 95 یا کمتر قبل از خوردن غذا و رسیدن آن به 120 یاکمتر دو ساعت پس از خوردن غذا می باشد. پس از زایمان و به دنیا آمدن نوزاد سطح قند خون مادر مبتلا به دیابت حاملگی به سطح نرمال برمی گردد. اولین اقدام درمانی در دیابت حاملگی شامل اصلاح رژیم غذایی و کنترل سطح قند خون می باشد. در طی دوران بارداری نباید از داروهای ضد دیابت خوراکی استفاده شود.

تشخیص

تشخيص بيماري معمولااز طريق آزمايش خون داده مي شود .

درمان

درمان ديابت شامل 5 مورد زير مي باشد:

درمان تغذيه اي، ورزش ، كنترل ، درمان هاي دارويي و آموزش

* منظور از كنترل ، كنترل قند خون  و كتون ها مي باشد . كنترل قند خون ، پايه مراقبت در ديابت است و كنترل قند خون به وسيله بيمار (  SMBG) بيماران ديابتي را قادر مي سازد تا با اصلاح برنامه درماني به بهترين شكل ممكن قند خون را كنترل كنند.

درمان ديابت نوع 1

انسولين تزريقي با كمك پرهيز غذايي و فعاليت بدني ، قند خون را در اين بيماران تعديل مي كند .

درمان ديابت نوع 2

در بسياري از موارد به واسطه تغيير شيوه زندگي كه شامل رعايت برنامه غذايي متعادل و ورزش است ، درمان بيماري ممكن است . در مواقعي كه تغيير عادات زندگي غير عملي يا بي تاثير باشد مي توان از درمان دارويي (داروهای پایین آورنده قند خون خوراکی و انسولين )استفاده نمود .

خودپايشي قند خون چيست ؟

يكي از وظايف بسيار مهم بيمار در درمان بيماري ديابت ، سنجش قند خون توسط خود بيمار با استفاده از دستگاه گلوكومتر مي باشد .اين روش خصوصا به بيماراني كه انسولين تزريق مي كنند و يا قند خون مهار نشده دارند كمك مي كند كه نظارت دقيق تري بر وضعيت خويش اعمال كنند . براي مثال اندازه گيري قند خون ناشتا و اندازه گيري قند خون 2 ساعت بعد از وعده هاي غذايي به بيمار كمك مي كند تا ميزان تاثير مصرف غذا بر قند خون را دريابد .

*در افرادي كه انسولين تزريق مي كنند و يا سابقه افت قند خون دارند، بهتر است قبل ازتزريق انسولين قند خون اندازه گيري شود.

هايپرگلايسمي ( افزايش قند خون ) چيست ؟

هايپرگلايسمي به افزايش بيش از حد غلظت قند خون گفته مي شود . افزايش طولاني مدت قند خون سبب پيدايش عوارض مزمن در فرد ديابتي مي گردد . علايم افزايش قند خون معمولا زماني پديد مي آيند كه قند خون به بيش از 200 ميلي گرم در دسي ليتر برسد . در چنين شرايطي ممكن است علايمي مانند تشنگي شديد ، افزايش حجم و دفعات تخليه ادرار ، كاهش وزن و اشتهاي بيش از حد معمول به وجود آيند . در اين مواقع سعي كنيد مقادير زيادي مايعات بدون قند مصرف كنيد و پس از اندازه گيري قند خون به پزشك مراجعه نماييد .

هيپوگلايسمي ( كاهش قند خون ) چيست ؟

 به كاهش غلظت قند خون به كمتر از 70 ميلي گرم در دسي ليتر گفته مي شود . علايم شامل احساس عصبانيت ، ضعف و بي حالي ، عرق سرد ، تپش قلب ، لرزش اندام ها ، تاري ديد ، سردرد ، رنگ پريدگي و احساس گرسنگي مي باشد و  در صورت عدم درمان به موقع مي تواند خطراتي از جمله اختلال حواس ، تشنج و بيهوشي به وجود بياورد .

علت بروز هيپوگليسمي مي تواند : كم خوردن يا دير خوردن مواد غذايي حاوي كربوهيدرات ، فعاليت جسمي بيش از حد ( بدون مصرف غذاي اضافي يا كاهش ميزان انسولين ) ، تزريق زياد انسولين يا مصرف قرص هاي خوراكي( مانند گلي بنكلاميد ) بيش از مقدار لازم و تهوع و استفراغ  باشد .

در هنكام بروز علايم ناشي از افت قند خون ، در صورتي كه دستگاه گلوكومتر در خانه داريد ، قبل از شروع درمان ابتدا قند خون خود را اندازه بگيريد . براي بالا بردن سريع قند خون بايد يكي از مواد قندي سريع الاثر مانند : سه قطعه آب نبات ، سه حبه قند ، يك قاشق عسل ، نصف ليوان آب ميوه يا ديگر مايعات شيرين را مصرف كنيد . توجه داشته باشيد مواد قندي به صورت مايع ( آب ميوه ، آب قند و ... ) سريع تر از مواد جامد قند خون را افزايش مي دهند .   

 

               

نكات قابل توصيه

*اضافه وزن حتي به مقدار كم به خصوص ذخيره شدن چربي در ناحيه شكم خطر پيشرفت ديابت نوع 2 ، افزايش فشار خون و افزايش سطح كلسترول خون را در بردارد .

*افرادي كه به تازگي دچار ديابت شده اند به منظور كمك در تشخيص عادات غذايي صحيح و پي ريزي برنامه غذايي مناسب نياز به مشاوره و راهنمايي دارند .

*از مصرف بيش از حد غذاهاي شيرين( مانند نوشابه ها ، كيك ها ، بيسكويت هاي شيرين ، شكلات ، عسل و ... ) پرهيز كنيد .از مصرف غذاهاي پرچربي پرهيز كنيد . ازسالاد و سبزي ها كه داراي مواد معدني و ويتامين بوده و براي بدن ضروري هستند استفاده نماييد .

*انجام فعاليت هاي ورزشي منظم نقش اساسي در مهار ديابت دارد . بهترين زمان ورزش 3 1 ساعت بعد از صرف غذا است.پياده روي ورزش مناسبي براي شروع فعاليت بدني است . قبل از شروع هر نوع ورزش و يا فعاليت بدني ، حنما با پزشك خود در اين مورد مشورت كنيد . 

*در هر وعده غذايي از غذاهاي نشاسته دار مانند نان ( ترجيحا سبوس دار ) ، غلات ، ميوه ها ، سيب زميني و برنج كه حاوي كربوهيدرات هاي پيچيده هستند ، استفاده كنيد .

* هر روز از مواد غذايي حاوي پروتئين مانند گوشت ، مرغ ، ماهي  تخم مرغ و پنير استفاده نماييد .

*نكات مهم برنامه غذايي ديابتي شامل : مقدار غذا ، زمان صرف غذا و نوع مواد غذايي مصرفي هستند .

*سعي كنيد روزانه سه وعده غذايي اصلي و سه ميان وعده در فواصل منظم مصرف كنيد .

* از مصرف دخانيات اجتناب كنيد .

نكات قابل توجه در درمان دارويي ديابت :

*داروهاي ضد ديابتي خوراكي ممكن است در درمان بيماران ديابتي نوع 2 كه بيماري آنها تنها با رژيم غذايي و ورزش كنترل نمي شود ، موثر واقع شوند.

* در ديابت نوع 2 ، در صورتي كه با رژيم غذايي و داروهاي خوراكي نتوان قند خون را كنترل كرد ممكن است استفاده از انسولين در دراز مدت ضرورت يابد.

* بعضي از بيماران ديابتي نوع 2 كه بيماري آنها به كمك رژيم غذايي تنها يا رژيم غذايي و داروهاي خوراكي كنترل شده است ، ممكن است كه در دوره هاي ناخوشي ، عفونت ، حاملگي ، جراحي و يا هرگونه شرايط پراسترس موقتا به مصرف انسولين نياز پيدا كنند.

*در ديابت نوع 1 ، بدن توانايي توليد انسولين را از دست مي دهد ، بنابراين بايد بيمار براي يك مدت طولاني انسولين دريافت كند.

*از آنجا كه مكانيسم عمل داروهاي كنترل كننده قند خون ، متفاوت است ممكن است از چند دارو با هم استفاده شود.

 

 

 

منابع :

1.    اسملتزر.سوزان سي- بير.برنداجي- هينكل.جانيس ال- چيوير. كري اچ.پرستاري داخلي و جراحي برونر و سودارث جلد 8  كبد و غدد ، چاپ دوم،تهران،نشر جامعه نگر- سالمي ، 1390

2.      غفاري ، فاطمه- فتوكيان ، زهرا.آموزش به بيمار و خانواده .چاپ دوم ، تهران، نشر حكيم هيدجي ، 13901.

3.       هراتي ، ه-حمايلي مهرباني ، ح- فردپور، م- ديابت و برنامه ريزي غذايي - چاپ چهارم - انتشارات بهرام- تهران - 1386

پيوندها