خانه ι دانشگاه ι ورود اعضاء  English

 

فشارخون

فشار خون چيست ؟

سرخرگها خون را از قلب به دیگر نقاط بدن میرسانند. برای آن که خون بتواند در این عروق به جریان درآید به نیرویی نیاز دارد که اين نيرو در هر انقباض عضله قلب در اثر برخورد خون به دیواره سرخرگ ایجاد میشود. این نیرو «فشار خون» نامیده میشود.


هنگامی که سرخرگهای بزرگ، قابلیت ارتجاع و استحکام طبیعی خود را از دست بدهند و عروق کوچک نیز باریکتر شوند، فشار خون بالا میرود. قلب مانند یک پمپ با انقباض و استراحت خود، خون را به داخل عروق میفرستد. در زمانهای مختلف مراحل این پمپاژ، فشار خون در سرخرگها تغییر میکند.

بالاترین میزان فشار خون، فشار سیستولیک نام دارد. سیستولیک همان فشاری است که هنگام انقباض ماهیچه قلب موجب میشود تا خون از قلب به سرخرگ اصلی وارد شده و به سایر نقاط بدن برسد.کمترین میزان فشار خون نیز فشار دیاستولیک است که فشار بین ضربانهای قلب محسوب میشود و مربوط به زمانی است که قلب در حالت استراحت است.

 فشار خون بر حسب میلی متر جیوه (mmhg) اندازه گیری میشود. میزان فشار خون بر پایه دو عدد نشان داده میشود. اولین عدد مربوط به فشار سیستولیک یا ماکزیمم و دومی مربوط به فشار دیاستولیک یا مینیمم است.

فشار خون بالا چيست ؟

هيپرتانسيون عبارت است از فشارخون سيستوليك بيشتر از mmHg140 و فشارخون دياستوليك بالاتر از mmHg90 در طي دو يا چند بار اندازه گيري.هر قدر فشار خون بالاتر باشد - چه سيستوليك و چه دياستوليك - خطر بيماري بالاتر مي باشد .

افزايش طولاني مدت فشارخون نهايتا به عروق خوني سرتاسر بدن از جمله اندام هاي حياتي نظير مغز ، كليه ها ، قلب و چشم ها آسيب وارد مي سازد . بنابراين اثرات معمول هيپرتانسيون طولاني مدت و كنترل نشده شامل سكته قلبي ، نارسايي قلب  و كليه ، سكته مغزي و اختلال بينايي مي باشد .هيپرتانسيون مي تواند اوليه و يا ثانويه باشد.

  هيپرتانسيون اوليه : علت بالارفتن فشارخون قابل شناسايي نيست .

  هيپرتانسيون ثانويه : فشارخون بالا با علت مشخص نظير تنگي شريان هاي كليه  يا بيماري هاي كليه ، داروهاي خاص ، حاملگي و تنگي شريان آئورت در فرد مبتلا مي باشد .

·         هيپرتانسيون اغلب با عوامل خطرساز بيماري هاي آترواسكلروز قلبي نظير افزايش غير طبيعي چربي خون و ديابت همراه است .

·         استعمال سيگار باعث بالا رفتن فشار خون نمي شود اما اگر فرد مبتلا به هيپرتانسيون استعمال سيگار داشته باشد ، خطر مرگ وي از بيماري هاي قلبي يا اختلالات مربوط به آن بالا مي رود .

عوامل خطر زاي عمده براي مشكلات قلبي و عروقي در بيماران مبتلا به پرفشاري خون

·         سيگار

·         اختلالات چربي خون ( كلسترول و LDL بالا ، HDL پايين )

·         ديابت

·         چاقي

·         عدم تحرك فيزيكي

·         سن بالاتر از 55 سال در مردان و زنان بالاي 65 سال

·         تاريخچه خانوادگي بيماري قلبي عروقي

·         اختلال در عملكرد كليه

علايم بيماري و عوارض احتمالي

برخي اوقات هيپرتانسيون را قاتل خاموش مي نامند ، زيرا افراد مبتلا اغلب فاقد علامت هستند .تغييرات شبكيه مثل خونريزي ، تنگي شريانچه ها ، ادم پاپي - تورم ديسك بينايي - ممكن است وجود داشته باشد .

هنگام بروز علايم و نشانه هاي خاص فشار خون بالا ، بيمار معمولا دچار تغييرات عروقي و درگيري اندام ها ( عوارض فشار خون بالا ) شده است .سكته قلبي ، آنژين ، بيماري شرياني كرونر ، نارسايي قلب ،درگيري كليه ها به شكل شب ادراري  سكته مغزي يا TIA( حمله گذراي ايسكميك مغز ) با علايم تغييرات بينايي و گفتاري ، سرگيجه ، ضعف ، سقوط ناگهاني يا فلج موقت يك طرف بدن از عواقب شايع هيپرتانسيون هستند .

بررسي هاي تشخيصي

تاريخچه بهداشتي ، معاينه فيزيكي و معاينه شبكيه ، تست هاي آزمايشگاهي ( آزمايشات خون و ادرار) ، نوار قلب اكوكارديوگرافي  از روش هاي تشخيصي هستند .

علايم پيشرفت هيپرتانسيون و گرفتاري ارگان هاي هدف بايد سريعا تشخيص داده شود تا امكان آغاز درمان مناسب وجود داشته باشد .

درمان طبي

هدف حفظ فشار خون شرياني 90/140 ميلي متر جيوه يا حتي كمتر است .در مبتلايان به ديابت و بيماري مزمن كليه فشار خون 80/130 ميلي متر جيوه  توصيه مي شود .

اصلاح شيوه زندگي شامل كاهش وزن  ، كاهش مصرف الكل و سديم ( حداكثر 4 / 2گرم سديم و يا 6 گرم كلريد سديم ) و نيز فعاليت بدني منظم ( تمرينات بدني هوازي منظم نظير دويدن سريع حداقل 30 دقيقه در روز ) باعث سازگاري موثر شيوه زندگي در كاهش فشار خون است و در پيشگيري و درمان پرفشاري خون موثر است ..

مصرف رژيم غذايي:  سرشار ازميوه ، سبزيجات و فرآورده هاي لبني كم چرب   و نيز غذاهاي كم چربي ( كاهش چربي اشباع شده ) از ايجاد فشارخون جلوگيري كرده و فشار خون افزايش يافته را كاهش مي دهد .

درمان دارويي

داروها شامل :

مدرها ( مانند هيدركلروتيازيد ، فورسمايد ، اسپيرونولاكتون و تريامترن ) ، مسدود كننده هاي بتا ( پروپرانولول ، متوپرولول و آتنولول ) يا هر دو  آنها است كه ابتدا به ميزان كم داده مي شود . اگر فشار خون به كمتر از 90/140 پايين نيامد ميزان مصرف به تدريج افزايش يافته يا داروي ديگري اضافه خواهد شد .

از سايرداروهامي توان به : متيل دوپا ، رزرپين ، كلونيدين ، پرازوسين ، ترازوسين ، كاروديلول ، ديلتيازم ، وراپاميل ، نيفيديپين ، آملوديپين ،  مهار كننده هاي آنزيم تبديل كننده آنژيوتانسين ( كاپتوپريل و انالاپريل  ) و بلو كننده هاي آنژيوتانسين 2 (لوسارتان ) اشاره كرد .

زماني كه فشار خون در طي يك سال گذشته كمتر از 90/ 140  بوده است  به تدريج نوع و ميزان مصرف دارو كاهش داده مي شود .

·         تلاش مي شود به طور ايده آل يك قرص هر روز براي بيمار تجويز شود .

·         در سالمندان ميزان مصرف اوليه نصف ميزان شروع همان دارو در بيماران جوانتر است .

نكات قابل توصيه

1.      در صورت قطع ناگهاني دارو ها امكان هيپرتانسيون برگشتي وجود دارد .

2.      اندازه گيري فشار خون در منزل  بايستي روزانه انجام شود تا بيمار از تغييرات فشار خون اطلاع حاصل نمايد . هنگام اندازه گيري فشار خون به نكات زير توجه شود :

*      اجتناب از استعمال سيگار يا نوشيدن كافئين به مدت 30 دقيقه قبل از اندازه گيري فشار خون

*      بيمار به آرامي به مدت 5 دقيقه قبل از اندازه گيري بنشينيد .

*      به راحتي با حمايت ساعد در سطح قلب روي يك سطح سفت با قرار داشتن پاها روي زمين بنشينيد .

*      اجتناب از راه رفتن در حين گرفتن فشار خون

*بهتر است براي اندازه گيري فشار خون در منزل از وسيله خودكار يا نيمه خودكار با نمايش ديجيتال فشار خون براي خواندن استفاده شود .

3.      مصرف نادرست دارو ممكن است باعث افزايش قابل توجه فشار خون شود .

4.      داروهاي ضد هيپرتانسيون مي توانند باعث كاهش فشار خون شوند . فشار خون پايين يا كاهش فشار خون وضعيتي را بايد فورا گزارش كرد .

5.      در صورت بروز كاهش فشار خون وضعيتي لازم است تغيير وضعيت به آرامي از خوابيده به نشسته و به حالت ايستاده انجام شود . در سالمندان وسايل حمايتي نظير نرده كنار تخت براي پيشگيري از سقوط ناشي از سرگيجه  كمك كننده است .

6.      از استعمال تنباكو و مصرف زياد الكل اجتناب شود .

7.      مراجعات بعدي جهت پيگيري درمان لازم است .

8.      براي كاهش وزن مشاوره با متخصص تغذيه توصيه مي شود .

9.      رژيم غذايي با محدوديت سديم ( ازغذاهاي شور ، غذاهاي كنسروي كه در برچسب مواد غذايي آنها سديم وجود دارد و نيز اضافه كردن نمك به غذا در هنگام پخت بايد حتي المقدور خودداري كرد) وكم چربي ( كاهش چربي اشباع شده ) توصيه مي شود .

10.  در صورت مصرف هيدروكلروتيازيد مصرف غذاهاي پرپتاسيم نظير ميوه ها توصيه مي شود .

11.   متيل دوپا داروي انتخابي در زنان باردارمبتلا به هيپرتانسيون و مفيد براي مبتلايان به نارسايي كليه است .از عوارض آن گيجي و سرگيجه مي باشد . خشكي دهان و انسداد بيني در ابتداي مصرف ظاهر مي شود اما سپس از بين مي رود .

12.  داروهاي ضد فشار خون داراي اثرات جانبي به شرح زير مي باشند كه گزارش آنها توسط بيمار به مراقبين بهداشتي ضروري است :

-         اختلال در عملكرد جنسي ( بتابلوكرها )

-          خشكي دهان ، تشنگي ، ضعف ، گيجي ، خواب آلودگي ، درد و ضعف عضلاني و اختلالات معدي- روده اي ( هيدروكلروتيازيد )

-         تشنگي ، تهوع ، استفراغ ، بثورات جلدي ، كاهش فشار خون وضعيتي ، مزه شيرين قابل توجه سوزش دهاني و معدي  ( فورسمايد )

-         گيجي ، سردرد و خواب آلودگي ( اسپيرونولاكتون ) كه در اين صورت مقدار مصرف دارو كم مي شود . اسهال و علايم معدي - روده اي از عوارض اسپيرونولاكتون است كه بهتر است بعد از غذا دريافت شود .

-         گيجي ، عدم تعادل ( تريامترن ) كه نياز به كاهش دارو است .

-         بي خوابي ، حواس پرتي ، ضعف و خستگي ( ايندرال )

-          سبكي سر و تهوع متناوب ، استفراغ ، درد و ناراحتي معده ( متوپرولول )

-         كاهش فشار خون وضعيتي ( كاروديلول )

-         كاهش فشار خون ( انالاپريل ) كه با مصرف مايعات برطرف مي شود .

منابع :

1.اسملتزر.سوزان سي- بير.برنداجي- هينكل.جانيس ال- چيوير. كري اچ. ترجمه : ژاله محم عليها ، صديقه عاصمي پرستاري داخلي و جراحي برونر و سودارث قلب ، عروق وخون.  ويرايش دوازدهم . ،چاپ اول،تهران،نشر جامعه نگر- سالمي ، 1389

2.غفاري ، فاطمه- فتوكيان ، زهرا.آموزش به بيمار و خانواده .چاپ دوم ، تهران، نشر حكيم هيدجي ، 1390

3. خدام . رامين، راهنماي داروهاي ژنريك ايران، چاپ يازدهم ، تهران ، نشر ديباج، 1391

4. نيك پژوه اكبر . راهنماي پيشگيري و درمان بيماري هاي قلبي عروقي . چاپ اول . نشرموسسه پيشگيري و ارتقاي سلامت ايرانيان معاصر تهران 1388

 

 

پيوندها